Etapy rozwoju mowy


Logopeda przypomina

1. Każde dziecko rozwija się we własnym, swoistym tempie i niewielkie opóźnienia rozwoju mowy nie powinny być powodem do niepokoju.

 

2.  Stopień rozwoju mowy w danym momencie zależy od różnych czynników. Do najważniejszych należą psychofizyczny rozwój dziecka oraz wpływ środowiska.

 

3. Opóźnienia w pojawianiu się poszczególnych stadiów rozwoju mowy nie powinny przekraczać 6 miesięcy, jeżeli któryś z etapów rozwoju mowy opóźnia się koniecznie skonsultuj się z logopedą.

 

ROZWÓJ MOWY

OKRES MELODII - OD URODZENIA DO 1 ROKU ŻYCIA


Początkowo dziecko komunikuje się z otoczeniem za pomocą krzyku, po którym można rozpoznać jego potrzeby.

 

Około 6-7 miesiąca życia dziecko zaczyna reagować na mowę, doskonale rozróżnia melodię mowy, tzn. na podniesiony tom reaguje płaczem, a na mowę cichą, pieszczotliwą reaguje uśmiechem, jest zadowolone.

Około 10 miesiąca życia dziecko zaczyna przejawiać tendencję do powtarzania własnych i zasłyszanych słów. Zaczyna kojarzyć wielokrotnie powtarzane dźwięki ze wskazywaniem odpowiedniej osoby lub przedmiotu.

Około 12 miesiąca życia dziecko zaczyna rozumieć, co do niego mówimy, reaguje na swoje imię, jest w stanie zrozumieć więcej niż samo potrafi powiedzieć. Pojawiają się pierwsze wyrazy wypowiadane ze zrozumieniem.

Co ciekawe rozwój mowy w okresie melodii postępuje zazwyczaj równolegle z rozwojem fizycznym:


- fazie głużenia odpowiada umiejętność unoszenia głowy;


- gaworzeniu - umiejętność siadania,


- pierwszym wyrazom - pozycja pionowa, stawanie na nóżki.

 

OKRES WYRAZU - OD 1 DO 2 ROKU ŻYCIA


Maluch rozumie o wiele więcej słów, wyrażeń i zdań, niż jest w stanie samodzielnie wypowiedzieć. W słowniku dziecka pojawiają się samogłoski, takie jak: a, u, i, e, zazwyczaj oraz spółgłoski: p, b, m, t, d, n, ś, ć, czasem ź, dź.

Pojawiają się też onomatopeje, np. mu, bum-bum, miał, itp.

Pojawiają się wyrazy takie jak: mama, tata, baba, papu. Dziecko początkowo upraszcza budowę słów wymawiając pierwszą sylabę lub końcówkę wyrazu, np. daj-da, jeszcze-ecie itp.

Między 14-15 miesiącem życia dziecka, następuje zwiększenie liczby wymawianych przez dziecko pojedynczych wyrazów. Jest to spowodowane burzliwym rozwojem ruchowym, jak i umysłowym dziecka. Dziecko zaczyna chodzić, następuje rozwój funkcji poznawczych dziecka, a także intensywna eksploracja otaczającego świata i nazywanie przez dziecko interesujących go przedmiotów.

OKRES ZDANIA - OD 2 DO 3 ROKU ŻYCIA.


Między 2 a 3 rokiem życia dziecko zaczyna budować zdania, początkowo proste, które są złożone z dwóch, trzech wyrazów, następnie przechodzi w wypowiedzi dłuższe, cztero - pięcio wyrazowe. Formy gramatyczne są używane często niepoprawnie. Dziecko nie potrafi jeszcze wypowiadać poprawnie wszystkich głosek - głoski trudne, są zastępowane głoską łatwiejszą.

Dziecko słyszy błędnie wypowiedziane słowa i poprawia je. Świadczy to o umiejętności różnicowania słuchowego wyrazów. Na tym etapie mowa dziecka jest zrozumiała nie tylko dla najbliższych, ale także dla otoczenia.

W tym okresie dziecko wypowiada prawidłowo spółgłoski: p, b, m, f, w, k, g, h, t, d, n, l, oraz samogłoski ustne: a, o, u, e, y, i, a, czasem nosowe: ą, ę. Pod konie tego okresu pojawia się: s, z, c, dz, które wcześniej było zastępowane przez dziecko: ś, ź, ć, dź

 

OKRES SWOISTEJ MOWY DZIECKA - OD 3 DO 7 ROKU ŻYCIA.


Mowa w dalszym ciągu się rozwija, następuje progres artykulacyjny, wzbogaca się zasób słownictwa, rozwija się umiejętność budowania zdań złożonych. U czterolatków w dalszym ciągu występują zniekształcenia, ale w nieco mniejszym stopniu. Pojawiają się neologizmy.

Dziecko 3 letnie, potrafi porozumieć się z otoczeniem, jego mowa jest już w pewnym stopniu ukształtowana, jednak jej rozwój odbywa się w dalszym ciągu i często pojawiają się błędy. Dziecko trzyletnie powinno już wymawiać wszystkie samogłoski ustne i nosowe, spółgłoski: p, b, m, f, w, ś, ź, ć, dź, ń, k, g, h, t, t, d, n, l, ł, j. Pojawiają się również głoski takie jak: s, z, c, dz. Dziecko już umie wypowiadać większość z tych głosek poprawnie w izolacji, a w mowie potocznej zastępuje je zaś głoskami łatwiejszymi. Dziecko zmiękcza głoski: s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż na głoski: ś, ź, ć, dź.


Najczęstsze błędy językowe pojawiające się u trzylatków, które mogą utrzymywać się do 5 roku życia, to:

opuszczanie sylaby początkowej lub końcowej (kolano-lano);

przestawianie głosek w wyrazie (pałka- łapka);

tworzenie nowych wyrazów;

głoska r może być wymawiana jako  j  lub  l , ewentualnie jako  ł ,

-  zamiast  f  występuje często  ch  lub odwrotnie.



Dziecko 4 letnie, potrafi już mówić o przeszłości i przyszłości, zadaje mnóstwo pytań, ponadto:

- utrwalają się głoski s, z, c, dz, dziecko nie powinno ich zamieniać na ich zmiękczone odpowiedniki ś, ż, ć, dż;

głoski sz, ż, cz, dż dziecko może wymieniać na s, z, c, dz - jest to tzw. seplenienie fizjologiczne;

pojawia się głoska r, choć jej brak nie powinien jeszcze niepokoić;

może pojawić się nieprawidłowe różnicowanie głosek np. zamiana  s, z, c, dz, na sz, ż, cz, dż - np.: szamolot;


 
Dziecko 5 letnie, mowa dziecka w tym wieku powinna być zrozumiała a wypowiedzi dziecka wielozdaniowe

dziecko potrafi już bezbłędnie powtórzyć sz, ż, cz, dż, choć w mowie potocznej mogą wciąż być zastępowane przez s, z, c, dz;

głoska r powinna być już wymawiana, chociaż często pojawia się dopiero w tym okresie;

wypowiedzi uwzględniają kolejność zdarzeń i zależności przyczynowo - skutkowe, są zwykle poprawne gramatycznie;

dziecko potrafi wyjaśnić znaczenie słów, opisać cechy przedmiotów i możliwość ich zastosowania;

dziecko chętnie poprawia innych i samego siebie, szukając prawidłowego brzmienia wyrazu;



Dziecko 6 letnie powinno już prawidłowo wymawiać wszystkie głoski, oraz powinno mieć opanowane mówienie

powinno poprawnie wymawiać wszystkie dźwięki nawet te najtrudniejsze do opanowania czyli głoski sz, ż, cz, dż oraz r;

umieć porównywać (odnajdywać różnice i podobieństwa) oraz klasyfikować przedmioty pod względem wielkości, kształtu, koloru, ciężaru, funkcji użytkowej

dokonywać analizy i syntezy słuchowej wyrazów o prostej budowie fonetycznej (tzw. głoskowania)

wyodrębniać głoski na początku, na końcu i w środku wyrazu

samodzielnie wymyślać wyrazy rozpoczynające się na daną głoskę

wyklaskiwać ilość sylab w wyrazie

określać położenie przedmiotu względem otoczenia (nad, pod, obok, między, wewnątrz itp.)

określać kierunek (do tyłu, na wprost, w bok itp.)


 

NORMY ROZWOJOWE


Normą rozwojową jest, jeśli dziecko w wieku:

0 -1 roku - komunikuje się z dorosłymi za pomocą krzyku, głuży, gaworzy, wymawia pierwsze wyrazy: mama, tata, baba;

1 - 2 lat - Używa prawie wszystkich samogłosek, z wyjątkiem nosowych (ą, ę) oraz wymawia niektóre spółgłoski ( p, b, m, t, d, n, k, ś, ź, ć dź, ch). Pozostałe zastępuje innymi. Wypowiada się jednowyrazowo: np.: kaczka - kaka;

3 lata - porozumiewa się prostymi zdaniami, wymawia wszystkie samogłoski i spółgłoski (p, pi, b, bi, m, mi, n, ni, f, fi, w, wi, t, d, n, l, li, ś, ź, dź, j, k, ki, g, gi, ch);

4 lata - wymawia głoski s, z, c, dz;

5 - 6 lat - wymawia głoski sz, ż, cz, dż, r;

7 lat - ma utrwaloną poprawną wymowę wszystkich głosek oraz opanowaną technikę mówienia.

Pomoc logopedy może być przydatna także w przypadku, gdy dziecko:

rodzi się przedwcześnie z objawami wcześniactwa,

cierpi na nieprawidłowości  neurorozwojowe,

rozwija się wolno i nieharmonijnie,

ma stwierdzone nieprawidłowe napięcie mięśniowe,

ma opóźniony rozwój psychoruchowy, jest nadruchliwe lub apatyczne,

- ma lub miało kłopoty ze ssaniem, połykaniem, gryzieniem, żuciem,

nieprawidłowo reaguje lub wcale nie reaguje na dźwięki otoczenia,

mało gaworzy, jest mało aktywne głosowo,

oddycha przez usta,

uporczywie ślini się (nie kontroluje wycieku śliny),

ma nieprawidłowo zbudowane narządy mowy między innymi język, podniebienie,

- zbyt długo było karmione butelką i ssie smoczek (ponad 2 rok życia)